Het oudste hulpmiddel voor de mens om de weg te vinden is de Zon. Dat blijkt wel uit het woord oriënteren, want "oriënt" betekent "richting van de opgaande Zon". Want je weet misschien wel dat de Zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen.
(Toch klopt dit niet helemaal, in de loop van het jaar verplaatst de Zon zich namelijk iets. Dus zal de Zon niet altijd precies opkomen in het oosten, en ondergaan in het westen.)
Maar nu wil je op eender welk moment weten waar bijv. het oosten is, maar er is een probleem, want je hebt geen kompas ... hoe doe je dat? Dat kan met een horloge, maar ook met behulp van de Poolster.

Het Noorden vinden d.m.v. de poolster

Vooraleer je verder leest ...

Alle sterren draaien 's nachts om de poolster heen (zo lijkt het tenminste, want doordat de aarde rond zijn as draait, is het alsof alle sterren rond de poolster cirkelen).
De poolster is dus de enige ster die t.o.v. de aarde altijd op dezelfde plaats staat, en dus de enige ster waarmee we ons kunnen oriënteren. De poolster staat altijd in het noorden! Dat is dus heel makkelijk... Maar dan moet je wel weten welke van al die sterren de poolster is!

Het makkelijkste is het om eerst de "grote beer" of het "steelpannetje" te zoeken. Dit is een duidelijk herkenbaar sterrenbeeld. De grote beer is 's nachts ook altijd te zien (als het niet bewolkt is natuurlijk) en dit sterrenbeeld draait om de poolster heen, net als alle andere sterren (zie tekening). Het kan dus zijn dat het steelpannetje op de kop staat. Heb je dit sterrenbeeld gevonden, ga dan ongeveer 5 maal de afstand tussen de laatste twee sterren - die de zijkant van het pannetje vormen - naar "boven". Als het goed is kom je dan uit bij de poolster.

Als je de Poolster weet te vinden, dan weet je ineens ook waar het noorden - en dus ook het oosten, zuiden en westen - is. De Poolster is de voorste ster van het "pannetje" van de Kleine Beer. Dus via de poolster kun je de Kleine Beer ook al vinden. Bij een heldere hemel, en dus de meeste nachten tijdens ons zomerkamp, is de Grote Beer en de poolster zeer goed zichtbaar ... de Kleine Beer al iets moeilijker.

Het horloge als navigatie-instrument

Hoe raar het ook klinkt, het analoge horloge (een uurwerk met wijzerkes dus) kan makkelijk worden gebruikt om je koers te bepalen. Voorwaarde is dan echter wel dat de zon schijnt, want daar maak je in dit geval namelijk gebruik van.
Allereerst moet je zeker weten dat je horloge op tijd loopt. Een uur verschil met de werkelijke tijd kan namelijk een behoorlijk verschil in koers opleveren.

Deze methode gaat uit van het principe dat de zon altijd hetzelfde verloop vertoont: opkomst in het oosten, hoogste punt in het zuiden en ondergang in het westen. Door dit vervolgens te vergelijken met de tijd die je horloge weergeeft, kun je dus bepalen waar het zuiden is (en dus ook de andere windstreken).

Het werkt als volgt : Zorg dat je je horloge plat voor je hebt en dat de kleine wijzer naar de zon wijst (zie rode lijn). De grote wijzer doet dus niet mee! Neem nu precies het middelste punt tussen de kleine wijzer en de ... één     (als Wintertijd of als Kamptijd)   (zie groene lijn) twee    (als Zomertijd) ... op de wijzerplaat, en wel 's morgens aan de kant van de ochtend uren (dus links van de 1 / 2) en 's middags op de andere helft van de wijzerplaat (rechts van de 1 / 2) Dit punt geeft je de richting aan naar het zuiden !

De methode is eigenlijk simpel, ware het niet dat ze zoiets hebben uitgevonden als zomer- en wintertijd, gewoon om het ons scoutekes moeilijk te maken ;o)
Daarom een probeersel om het uit te leggen :

• Aangezien de aarde ronddraait, komt de zon overal ter wereld op een ander moment op. Daarom is de wereld opgedeeld in 24 tijdzones, met als gevolg dat overal de zon om 12 uur in het Zuiden staat.
  België ligt eigenlijk in de zone van Greenwich Engeland, met de bijhorende UT (=Universele Tijd), alias de GMT (=Greenwich Mean Time of GroteMensenTijd :o).
• Sinds de 2e WO werd echter de wintertijd [GMT + 1] en de zomertijd [GMT + 2] ingevoerd, zodat in de winter niet om 12u, maar om 13u en in de zomer om 14u de zon in het zuiden staat!
• Op kamp draaien we onze klok dan weer een uur terug (zodat het 's avonds vroeger donker is). Op die manier verkrijgen we onze PKT (=Parsival Kamp Tijd) :
  PKT = Zomertijd - 1 = Wintertijd = GMT + 1
• In gewone landen (waar dus geen zomer- of wintertijd van kracht is) moet je dus steeds de 12 nemen (groene pijl)...
• Let ook op! Deze methode werkt alleen op het noordelijk halfrond van de aarde. Mocht je het willen toepassen op het zuidelijk halfrond, dan moet je niet de kleine wijzer, maar de plaats van de twaalf op je wijzerplaat naar de zon richten. Dan geldt dat het middelste punt tussen de kleine wijzer en de twaalf, richting het noorden wijst.

Bijkomende hulpmiddelen om je te oriënteren

Geen kompas, wel overdag ... maar geen zon te bespeuren?!?
Niet getreurd, hier heb je nog enkele alternatieve richtingbepalers:

• Oude kerken hebben vaak de deur in het westen en het altaar in het oosten.
• Rijen schuingewaaide bomen wijzen naar het NO (noord-oosten) als gevolg van de ZW-winden. Het mos op de bomen hangt langs de noordwestenkant, dit is de meest-voorkomende regenkant.
• De opening van vogelnesten is gericht naar de zon, dus naar het zuiden.
• ...
• Met behulp van satellietschotels :
  Nee, dit is geen grapje! Omdat de satellieten (in een geosynchrone baan) om de evenaar draaien (allé, de meeste toch), zijn satellietschotels op het noordelijk halfrond dus gericht op het zuiden (naar de evenaar toe).

Voila ... oefenen maar! Of je kompas niet vergeten natuurlijk ;o)
Bereidwillige Yak